Gastcolumn: Auditieve implantaten verbeteren kwaliteit van leven

Auditieve implantaten zijn uitgegroeid tot een effectieve oplossing voor mensen met ernstig gehoorverlies. In deze gastcolumn vertelt prof.dr.ir. Johan H.M. Frijns over 25 jaar cochleaire implantatie, technologische innovaties en de impact op kwaliteit van leven. Prof.dr.ir. Johan H.M. Frijns is KNO-arts en Hoofd van LUMC expertisecentrum voor zeldzame oorziekten.

In 2025 hebben we 25 jaar cochleaire implantatie in Leiden gevierd met een zeer drukbezochte patiëntendag. In die periode hebben we ruim 1650 implantaties mogen uitvoeren, waaronder

30 auditieve hersenstamimplantaties (ABI’s). Ik vond het mooi om te merken hoeveel het werk van ons enthousiaste team heeft betekend voor de levens van zoveel mensen en dat motiveert ons weer om vol te blijven inzetten op persoonlijke aandacht voor elke CI-drager.

Op zo’n moment ga je natuurlijk terugkijken en dan valt meteen op hoeveel er in de afgelopen decennia is veranderd. Toen ik in 1988 aan mijn promotieonderzoek begon, werd CI nog als experimenteel beschouwd en verschenen er in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften nog artikelen die benadrukten dat CI een beperkt hulpmiddel was, dat net zo goed vervangen kon worden door een trilbandje om je pols. Sindsdien is er veel veranderd.

De grote doorbraak voor CI’s zoals we die nu kennen, kwam in 1991 met de introductie van de Continuous Interleaved Sampling (CIS) strategie door dr. Blake Wilson, die hiervoor in 2013, samen met prof. Graeme Clark (de uitvinder van het Nucleus-implantaat) en dr. Ingeborg Hochmair-Desoyer (ontwikkelaar van het MED-EL implantaat en bedrijfseigenaar) de prestigieuze Lasker-Debakey Medical Research Award ontving.

Moderne ontwikkelingen in auditieve implantaten

Tegenwoordig is het voor steeds meer CI-dragers mogelijk om gesprekken te voeren zonder hulp van mondbeeld. Mede door moderne richtmicrofoons, ruisonderdrukkingsalgoritmen en recente AI-technieken is ook het spraakverstaan in achtergrondrumoer sterk verbeterd. Ook zijn er inmiddels talloze connectiviteitsopties, met bijvoorbeeld smartphones, televisies, vergadermicrofoons en contralaterale hoortoestellen. Dragers van de modernste implantaten kunnen dankzij roterende magneten zonder veel voorzorgen MRI-scans ondergaan en ook zwemmen met een CI is mogelijk.

Cochleaire implantatie als standaardbehandeling

Met de technische ontwikkelingen en de opgedane ervaring is cochleaire implantatie inmiddels van een experimentele behandeling uitgegroeid tot dé methode van behandeling voor doven en ernstig slechthorenden. Zo werd in 2021 in het WHO World Report on Hearing’ geconcludeerd dat CI kosteneffectief is, ook (zelfs!) in derdewereldlanden. In 2022 waren er wereldwijd al meer dan 1 miljoen CI-dragers, op dit moment zijn in Nederland al meer dan 12 duizend CI’s geplaatst.

Toch heeft slechts 7% van alle mensen in Nederland die volgens de criteria in aanmerking zouden komen voor CI, daadwerkelijk een CI gekregen, zo heeft dr. Leo de Raeve (van ONICI, het Belgische Onafhankelijk Informatiecentrum over CI) becijferd. Deze onderzorg lijkt voornamelijk te komen door een grote onbekendheid van zowel slechthorenden als hoorzorgprofessionals met de huidige CI-indicaties. Op basis van de uitkomsten van cochleaire implantatie komt iemand audiologisch gezien in aanmerking voor een CI als het spraakverstaan in stilte met optimaal aangepaste hoortoestellen 80% of minder is.

Dan is de kans meer dan 90% dat hij/zij met een CI aan het slechtst horende oor beter af is dan met twee hoortoestellen, niet alleen in stilte, maar ook in ruis. Of iemand dan ook echt een CI krijgt, hangt af van diverse andere medische en sociale factoren en natuurlijk ook van de wens van de slechthorende zelf. Die blijkt vaak erg op te zien tegen de operatie, die echter weinig complicaties geeft en ook achteraf meestal erg blijkt mee te vallen. Ook de revalidatie na de operatie is veel minder zwaar dan in de beginjaren, omdat het wennen aan een CI sneller gaat bij mensen met meer restgehoor.

Meer kwaliteit van leven voor slechthorenden

Kortom, cochleaire implantatie is een dankbare ingreep die voor veel meer slechthorenden (van jonge kinderen tot 90-plussers) ingezet kan worden dan tot nu toe het geval is, waarbij het niet alleen gaat om beter gaan horen, maar ook om een stabiel gehoor en vooral om een betere kwaliteit van leven en beter kunnen deelnemen aan het sociale verkeer!