Op World Hearing Day (WHO), 3 maart 2026, richt de wereld zich even op een stille epidemie: onbehandeld gehoorverlies. Naar verwachting zullen in 2050 bijna 2,5 miljard mensen – ongeveer één op vier – in zekere mate gehoorverlies hebben, en zullen bijna één miljard mensen gehoorrevalidatie nodig hebben.
Toch wachten velen zeven tot tien jaar nadat ze de eerste problemen hebben opgemerkt voordat ze hulp zoeken, áls ze die al zoeken. In die lange vertraging gaat er iets diepers verloren dan alleen geluid.
We beschouwen horen graag als een technische functie – decibellen, frequenties, audiogrammen –, maar de werkelijke waarde ervan is erbij horen. Goed horen betekent verweven blijven met het weefsel van het dagelijks leven: de half-afgemaakte zin aan tafel, de grap aan de rand van de groep, de zucht voordat een geliefde zegt: ‘Het gaat goed.’.
Onbehandeld gehoorverlies zorgt ervoor dat je dit langzamerhand gaat missen en dat je er niet meer bij hoort. In het begin zijn de tekenen klein: mensen vragen om te herhalen, een seconde te laat lachen, lawaaierige restaurants vermijden. Na verloop van tijd worden verkeerd verstane woorden gemiste betekenissen, en gemiste betekenissen worden gemiste uitnodigingen.
De WHO waarschuwt dat onbehandeld gehoorverlies ons vermogen om te communiceren, te studeren, de kost te verdienen, relaties te onderhouden en onze geestelijke gezondheid te behouden, ondermijnt. Het is niet alleen het oor dat zwijgt; het is de plaats van de persoon in het gesprek met de wereld.
Filosofisch gezien legt gehoorverlies een paradox bloot: we zijn sociale wezens, maar we laten vaak degenen in de steek wier toegang tot de sociale wereld het meest kwetsbaar is. Wanneer iemand stopt met het volgen van gesprekken, concluderen we misschien dat die persoon zich ‘teruggetrokken’ heeft, terwijl hij of zij in werkelijkheid langzaam naar de marge is geduwd door een barrière die we zouden kunnen helpen wegnemen.
De gemiddelde wachttijd van zeven tot tien jaar vóór behandeling is niet zomaar een statistiek; het is een morele tijdlijn. Bijna een decennium lang leven veel ouderen in een halve wereld: aanwezig maar niet volledig betrokken, fysiek dichtbij maar akoestisch ver weg. Waarom tolereren we dit?
Stigma hoortoestellen zijn nog steeds sociaal gezien meer beschamend dan leesbrillen, alsof minder zien normaal is, maar minder horen een persoonlijk falen.
Ontkenning en normalisering omdat gehoorverlies vaak langzaam voortschrijdt, wordt de jaarlijkse achteruitgang gerationaliseerd met opmerkingen als ‘anderen die mompelen’ of ‘lawaai in de kamer.’. Structurele barrières hoorzorg wordt matig vergoed en is onvoldoende geïntegreerd in de reguliere gezondheidszorg.
De kosten van deze passiviteit zijn enorm. De WHO schat dat onbehandeld gehoorverlies wereldwijd jaarlijks bijna één biljoen (1.000 miljard) dollar kost, inclusief kosten voor gezondheid, onderwijs, productiviteit en sociale voorzieningen. Maar de diepere kosten zijn existentieel: de aantasting van de fundamentele menselijke ervaring van begrepen worden.
Sommige landen laten zien dat deze ontwikkeling niet onvermijdelijk is. Waar hoorzorg wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van de universele gezondheidszorg in plaats van een luxe, is de kans kleiner dat mensen tien jaar lang onnodig in isolatie terechtkomen.
In Denemarken is hoorzorg ingebed in het publieke gezondheidszorgsysteem. Mensen kunnen gratis, zonder verwijzing, een KNO-arts raadplegen voor een gehooronderzoek en vervolgens hoortoestellen verkrijgen via publieke of private kanalen.
Denemarken heeft ook zijn netwerk van hoorklinieken uitgebreid – met ongeveer 300 nieuwe klinieken om de nationale dekking te versterken en de toegang tot gratis hoortoestellen en audiologisch personeel te verbeteren. Wanneer een onderzoek eenvoudig is, is het stigma lager en wordt wachten minder ‘normaal.’.
Engeland en andere delen van het Verenigd Koninkrijk bieden een ander model: via de National Health Service kunnen veel mensen hoortesten en eenvoudige hoortoestellen verkrijgen tegen lage of geen directe kosten, waardoor hoorzorg wordt geïntegreerd in de bredere logica van de universele gezondheidszorg.
Hoewel er nog steeds uitdagingen zijn, zoals regionale wachttijden, is deze benadering van gehoor als een gedeelde verantwoordelijkheid en niet als een privékeuze van de consument ethisch gezien belangrijk.
Jan de Laat is klinisch fysicus – audioloog. Met het thema ‘Laat Jan maar schrijven’ deelt hij diverse onderwerpen die hem opvallen in ons vakgebied.
Earline is een mix van samen, van jong en ervaren, creatief en zakelijk, van gisteren, vandaag en morgen. Earline is een compact team en een team freelancers, met name op het gebied van foto, video en tekst. Samen is met het hele team, met en voor de klant. Verbinding is kracht!
© Copyright Earline
